Testy polowe za 8 mld EUR, Die Welt, 10.06.2015

Ursula von der Leyen inwestuje w okręty wojenne i system obrony przeciwlotniczej. Te dwa projekty będą zarazem testem nowego kierownictwa pionu uzbrojenia w niemieckim resorcie obrony.

Kiedy Thomas Homberg, prezes firmy zbrojeniowej MBDA Deutschland, wyrażał radość, czynił to nader wstrzemięźliwie. MBDA wygrało właśnie po wieloletnim współzawodnictwie z amerykańskim dostawcą zbrojeniowym, firmą Raytheon, i zostało wybrane do dalszej realizacji projektu taktycznego systemu obrony powietrznej „Meads” (Medium Extended Air Defense System). Wartość projektu, którego zakończenie jest planowane na 2025 rok, szacuje się na ponad 4 mld EUR. Co na to Homberg? Oczywiście nazwał ten rozwój sytuacji „wielkim sukcesem” MBDA i jego partnerów. Jest to jednak „zarazem ogromne zobowiązanie. Naszym wspólnym zadaniem jest teraz zapewnić we współpracy z armią solidne wdrożenie systemu”.

Rzeczywiście takie właśnie zadanie stoi przed wybranymi dostawcami. W przeszłości tego kalibru projekty zbrojeniowe inicjowane przez niemieckie ministerstwo obrony kończyły się z reguły potrójnym ciosem dla Bundeswehry i dla podatników: rezultaty były opóźnione, o wiele droższe, niż planowano, i — przynajmniej początkowo — nie spełniały postawionych wymagań. Wykonawców to szczególnie nie interesowało. Owszem, mieli złą prasę, ale umowy projektowe były zwykle tak skonstruowane, że konsekwencje ich nienależytego wykonania nie były dotkliwe.

Po półtora roku na stanowisku ministra obrony Ursula von der Leyen (CDU) podjęła działania, by to zmienić. Zamierza przywrócić do ładu dotychczas nieudolne zarządzanie uzbrojeniem, a konkretnie: dogłębnie je zmodernizować. W tym celu ściągnęła do ministerstwa fizyczkę Katrin Suder z firmy konsultingowej McKinsey. Suder zajmowała się tam reorganizacją urzędów, między innymi niemieckiego Federalnego Urzędu Pracy. Jako sekretarz stanu opracowała teraz „Agendę zbrojeń”, według której ma zostać uporządkowany proces zamawiania i zakupu uzbrojenia.

W ten sposób wracamy do Homberga i MBDA. Będą oni swego rodzaju szczurem laboratoryjnym, na którym zostanie wypróbowany nowy model zarządzania uzbrojeniem firmowany przez Suder i von der Leyen. Oba konkurujące o projekt Meads przedsiębiorstwa odczuły już jego efekty w ostatnich miesiącach. Pierwotnie decyzja o wyborze dostawcy miała zapaść jesienią 2014 roku, została jednak o kilka miesięcy przesunięta, ponieważ zewnętrzni audytorzy z firmy doradczej KPMG rekomendowali dokładniejsze sprawdzenie ofert. Teraz w ministerstwie uważa się, że po obszernych konsultacjach z prawnikami i ekonomistami z zewnątrz — którzy również w przyszłości będą uczestniczyć w procesach przyznawania zleceń zbrojeniowych — wypracowano odpowiednio solidną wiedzę, na podstawie której można było podjąć decyzję o wdrażaniu projektu Meads i negocjacje z MDBA dotyczące odpowiedniej umowy. Minister von der Leyen podkreśla jednak, że te negocjacje mogą się nie powieść. Dlatego ministerstwo nie zrywa całkowicie rozmów z firmą Raytheon, która chwilowo znalazła się na przegranej pozycji.

Nawet po zawarciu umowy, które może nastąpić nawet dopiero latem 2016 roku, ministerstwo ma mieć możliwość wycofania się z niej: postęp projektu ma być regularnie — i w sposób przejrzysty dla niemieckiego parlamentu jako przedstawiciela interesów podatników — sprawdzany na podstawie „kamieni milowych”, będących jednym z negocjowanych elementów.

Projekt Meads będzie miał zastosowanie w obronie krajów związkowych i całego państwa oraz jako element ochrony sił niemieckich poza granicami kraju. Ma chronić przestrzeń powietrzną przed samolotami, śmigłowcami, dronami i rakietami balistycznymi w zasięgu 1000 km. Czas pokaże, czy te obietnice i bieżąca kontrola ich wprowadzania w życie są realistyczne. Reformatorka von der Leyen traktuje ten projekt jako pilotażowy i zakłada pewien margines niepewności i ryzyka. W odróżnieniu od oferty firmy Raytheon, czyli stosowanych powszechnie na świecie, w tym od kilkudziesięciu lat w Bundeswehrze, rakiet Patriot™, Meads jest nowym systemem, nad którym prace rozpoczęto dziesięć lat temu. Początkowo w projekcie brały udział Stany Zjednoczone, Niemcy i Włochy, które zainwestowały w niego łącznie 4 mld EUR, w tym Niemcy 1 mld EUR. W 2011 roku Stany Zjednoczone zrezygnowały z udziału w przedsięwzięciu na rzecz prac nad własnym systemem antyrakietowym. Dalszy rozwój systemu Meads do 2025 roku będzie finansowany wyłącznie przez niemiecką armię. Ministerstwo nie negocjuje przy tym z nowicjuszami. Głównym punktem kontaktowym konsorcjum jest co prawda średniej wielkości przedsiębiorstwo, jakim jest MBDA Deutschland, ale ta zatrudniająca 1300 osób (w tym 1100 osób w Schrobenhausen w Bawarii) firma jest spółką-córką europejskiego koncernu zbrojeniowego MBDA, w którym z kolei udziały mają Grupa Airbus, BAE Systems i Finmeccanica. Kolejnym członkiem konsorcjum Meads jest amerykański producent uzbrojenia Lockheed Martin.

Ekspert ds. Meads z Heskiej Fundacji Badań Pokoju i Konfliktów, Bernd W. Kubbig, przypuszcza, że von der Leyen podjęła decyzję nie tylko na podstawie agendy zbrojeniowej, lecz także pod „dużym naciskiem zwłaszcza ze strony bawarskiego przemysłu zbrojeniowego i jego sprzymierzeńców w Bundestagu”. Dlatego istnieje „poważna potrzeba informacji i wyjaśnień, zwłaszcza przed parlamentem jako organem kontrolnym tego rodzaju i kalibru projektów”. Według Kubbiga pierwszy wielki projekt minister von der Leyen może kosztować podatników grubo ponad 5 mld EUR. Opozycja podziela te obawy. Ekspertka Partii Zielonych w dziedzinie polityki bezpieczeństwa, Agnieszka Brugger, mówi o perspektywie „czarnej dziury, która pochłonie miliardy”. Jej partyjny kolega z komisji budżetowej Tobias Lindner wyraża „głębokie wątpliwości” co do trafności podjętej decyzji. Wstrzemięźliwie wypowiadają się za to partie rządzącej koalicji — zarówno o Meads, jak i o drugiej dużej decyzji zakupowej minister von der Leyen: pracach nad wielofunkcyjnymi okrętami wojennymi, na które przeznaczono również 4 mld EUR. Pani minister zapowiada ogłoszenie ogólnoeuropejskiego przetargu, aby uczynić proces przyznawania zamówień bardziej przejrzystym i tańszym. Ministerstwo odrzuciło propozycje powierzenia prac niemieckiemu konsorcjum. „Nie chcemy rozdawać subwencji nieefektywnie działającym firmom” — sygnalizuje urząd. Ministerstwo zakłada, że o zlecenie będą się ubiegać co najmniej dwa konsorcja.

Pierwszy z czterech okrętów MKS-180 ma zostać dostarczony w 2023 roku. Modułowo skonstruowane jednostki mają m.in. umożliwiać ostrzał celów lądowych z morza i rozciągać przeciwlotniczy parasol ochronny nad innymi okrętami w promieniu 20 km. Będą też mogły przebywać na morzu dłużej niż obecnie używane fregaty. Załogi będzie się na nich wymieniać drogą lotniczą. Lindner z Partii Zielonych nie ukrywa, że von der Leyen ryzykuje, podejmując takie „wielomiliardowe przygody”: „Pozostaje mieć nadzieję, że pani minister odrobiła pracę domową. Jeżeli znane czynniki ryzyka się ujawnią, będzie jej trudno zrzucić z siebie odpowiedzialność. Tych problemów nie da się już przenieść na sekretarz stanu ds. uzbrojenia”.

Tekst oryginalny jest dostępny tutaj.

Wybrane artykuły w polskich mediach

Pierwszy zestaw ogniowy systemu Patriot dostarczony do Szwecji, ZBiAM, 1.06.2021 Pierwszy zestaw ogniowy systemu Patriot dostarczony do Szwecji, ZBiAM, 1.06.2021
Pierwszy zestaw ogniowy systemu Patriot dostarczony do Szwecji, ZBiAM, 1.06.2021
Terminy dostaw Patriotów niezagrożone, Polska Zbrojna, 26.05.2021 Terminy dostaw Patriotów niezagrożone, Polska Zbrojna, 26.05.2021
Terminy dostaw Patriotów niezagrożone, Polska Zbrojna, 26.05.2021
Dostawy wyrzutni Patriot dla Polski jeszcze w tym roku, PAP, 23.04.2021 Dostawy wyrzutni Patriot dla Polski jeszcze w tym roku, PAP, 23.04.2021
Dostawy wyrzutni Patriot dla Polski jeszcze w tym roku, PAP, 23.04.2021
Nie tylko Patriot – korporacja Raytheon Technologies w Polsce Nie tylko Patriot – korporacja Raytheon Technologies w Polsce
Nie tylko Patriot – korporacja Raytheon Technologies w Polsce
Raytheon Technologies w Polsce, Raport WTO, 1/2021 Raytheon Technologies w Polsce, Raport WTO, 1/2021
Raytheon Technologies w Polsce, Raport WTO, 1/2021
Raytheon Technologies – od aktywności biznesowej do prospołecznej, Nowa Technika Wojskowa, 1/2021 Raytheon Technologies – od aktywności biznesowej do prospołecznej, Nowa Technika Wojskowa, 1/2021
Raytheon Technologies – od aktywności biznesowej do prospołecznej, Nowa Technika Wojskowa, 1/2021